Bełchatów pamięta żołnierzy Armii Krajowej rozstrzelanych podczas okupacji

Tego dnia na boisku I Liceum Ogólnokształcącego zebrała się miejska delegacja, by przypomnieć historię, która wciąż odciska piętno na krajobrazie miasta. Przy płycie upamiętniającej złożono kwiaty i milczeniem oddano hołd czterem mężczyznom, których życie przerwała niemiecka represja. Wspomnienia miejsc i rodzin splatają się tu z faktami, które wciąż można odczytać z tablicy i cmentarnego parkanu.

• Miejsce egzekucji przy boisku I Liceum Ogólnokształcącego
• Rocznicowe wspomnienia w Bełchatowie

Miejsce egzekucji przy boisku I Liceum Ogólnokształcącego

W 1942 roku gestapo aresztowało i rozstrzelało w Bełchatowie czterech żołnierzy Armii Krajowej: Jan Szelągowski, Tadeusz Kowalczyk, Jan Kazimierz Tyszka i Zygmunt Kulik. Do egzekucji doszło w miejscu, gdzie dziś stoi boisko I Liceum Ogólnokształcącego im. Broniewskiego – obszar ten znajdował się kiedyś przy jedynej drodze łączącej ul. Piotrkowską z aresztem przy ul. Okrzei.

Aresztowania miały różne okoliczności. Jan Szelągowski został zabrany 21 lutego i zginął w drodze na areszt; jego ciało znaleziono następnego dnia w straży ogniowej przy ul. Narutowicza. Kilka tygodni później Niemcy zatrzymali Tadeusza Kowalczyka w domu na Placu Wolności – choć miał szansę uciec, pozostał. Według rodzinnych relacji był w pracy w stolarni przy ul. Kościuszki, zanim trafił do aresztu mieszczącego się wówczas w budynku dzisiejszego sanepidu. Kowalczyk został rozstrzelany 7 marca razem z Janem Tyszke i Zygmuntem Kulikiem; świadkowie pamiętali, że próbował jeszcze wzywać pomocy.

Ciała pochowano początkowo pod parkanem na cmentarzu bez trumien; zostały ekshumowane i ponownie pochowane w 1946 roku. W 1961 roku na miejscu rozstrzelania ustawiono tablicę upamiętniającą całą czwórkę – to tutaj co roku składane są kwiaty i znicze.

Rocznicowe wspomnienia w Bełchatowie

Armia Krajowa – powołana formalnie 14 lutego 1942 roku – miała w swych szeregach także bełchatowian: obok wymienionej czwórki walczyli m.in. Mieczysław Mycke, Franciszek Zochniak ps. “Medyk”, Eugeniusz Szubert ps. “Krępy” oraz Jan Krakowiak ps. “Kruk”. Miejsca pamięci rozsiane po mieście przypominają o tych losach, a coroczne uroczystości porządkują pamięć zbiorową.

Organizatorami nadchodzących obchodów są członkowie Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Koło w Bełchatowie wraz z parafią pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny; patronat objął prezydent miasta Patryk Marjan. Zaplanowano m.in.:

• uroczystość upamiętniającą powstanie Armii Krajowej i rocznicę egzekucji – 15 marca;
• mszę św. w kaplicy cmentarnej o godz. 10:00;
• przejście pod pomnik żołnierzy AK i złożenie kwiatów po nabożeństwie.

Warto przypomnieć, że źródła dotyczące wydarzeń pochodzą m.in. z broszury „Z dziejów bełchatowskiej konspiracji 1942 rok”, wydanej przez Regionalne Stowarzyszenie Społeczno-Kulturalne w 2000 roku.

Rekonstrukcja tych wydarzeń i coroczne ceremonie przy tablicy na boisku I LO to nie tylko formalność – to widoczny dowód, że historia miasta jest stale obecna w jego przestrzeni. Miejsce rozstrzelania, odniesienia do konkretnych ulic i nazwisk pomagają zrozumieć, jak blisko tragiczne decyzje okupanta przecinały codzienne życie sąsiadów i rodzin. Dla osób odwiedzających miejsce warto pamiętać, że tablica i boisko są łatwo dostępne, a porządek obchodów ułatwia udział w mszy oraz w krótkim przemarszu pod pomnik – informacje praktyczne o godzinach i organizacji podają organizatorzy przed wydarzeniem.

na podstawie: UM Bełchatów.