Skarb z Borowej wraca do badań. To jeden z najcenniejszych zestawów z regionu

W magazynach łódzkiego muzeum od lat czekał zespół przedmiotów, który dla archeologów jest czymś więcej niż tylko kolekcją starych naczyń. Teraz skarb z Borowej, wsi sąsiadującej z gminą Bełchatów, znów trafia pod lupę badaczy dzięki projektowi finansowanemu przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. To okazja, by spojrzeć na znalezisko z VIII–VII wieku p.n.e. nie tylko jak na cenny zabytek, lecz także jak na ślad dawnych kontaktów i technologii. W tle jest też pytanie o samo miejsce odkrycia, bo tu archeologia spotyka się z geologią, metalurgią i pracą terenową.

• Skarb z Borowej wraca na naukowy warsztat po latach
• Brązowe naczynia pokazują, jak daleko sięgały dawne kontakty
• Książka i prelekcja mają zamknąć projekt w szerszej opowieści

Skarb z Borowej wraca na naukowy warsztat po latach

Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi prowadzi badania nad jednym z najcenniejszych zespołów pradziejowych z Polski Środkowej. Chodzi o zabytki z Borowej w powiecie piotrkowskim, przekazane do muzeum w 2004 roku jako dar osoby prywatnej. Dziś znalezisko, pochodzące z miejscowości położonej tuż obok gminy Bełchatów, znowu staje się punktem wyjścia do szerszej opowieści o wczesnej epoce żelaza.

To nie jest zwykły zestaw zabytków. Zespół z Borowej należy do najważniejszych pradziejowych zbiorów metalowych w tej części kraju. Datowany jest na VIII–VII wiek p.n.e., a wśród elementów skarbu znalazły się importowane naczynia z brązu, rzadkie w skali całej Polski. Ich pochodzenie prowadzi badaczy do świata kultury halsztackiej, obejmującej rozległe obszary Europy Środkowej i Zachodniej.

Brązowe naczynia pokazują, jak daleko sięgały dawne kontakty

Właśnie te przedmioty nadają projektowi wyjątkową wagę. Wczesna epoka żelaza nie była czasem odciętych od siebie społeczności, lecz okresu wymiany, wędrówek i przenikania wpływów. Naczynia z Borowej świadczą o tym wyjątkowo wyraźnie, bo są importami, a więc przedmiotami, które musiały przebyć długą drogę, zanim trafiły na teren dzisiejszego województwa łódzkiego.

Badania prowadzone w Łodzi mają charakter interdyscyplinarny. Oprócz tradycyjnej analizy archeologicznej pojawi się także opracowanie archeometalurgiczne, oparte na wcześniejszych badaniach wykonanych w Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie oraz w School of Earth Sciences University of Melbourne. Dzięki temu możliwe będzie spojrzenie nie tylko na formę zabytków, ale też na ich skład, sposób wykonania i technologię obróbki metalu.

W planach są również prace geologiczne i geomorfologiczne w rejonie odkrycia. Uzupełnią je nieinwazyjne badania terenowe z użyciem GPS oraz prospekcji lotniczej. Taki zestaw metod pozwala lepiej zrozumieć kontekst znaleziska bez naruszania stanowiska. Dla archeologów to często najcenniejsza część całej układanki, bo sam przedmiot mówi wiele, ale miejsce jego ukrycia albo złożenia potrafi powiedzieć jeszcze więcej.

Książka i prelekcja mają zamknąć projekt w szerszej opowieści

Przedsięwzięcie zaplanowano jako dwuletnie i ma zakończyć się publikacją książkową. To ważne, bo efekty nie zostaną zamknięte wyłącznie w specjalistycznych analizach. Projekt ma też wymiar edukacyjny, a jednym z jego elementów będzie prelekcja przewidziana na 2027 rok. W praktyce oznacza to, że historia skarbu z Borowej ma trafić nie tylko do naukowych opracowań, ale też do szerszego grona odbiorców.

Za koordynację działań ze strony muzeum odpowiada mgr Ireneusz Marchelak, kustosz w Dziale Epoki Brązu i Wczesnej Epoki Żelaza. To właśnie jego zespół prowadzi badania nad materiałem, który przez lata pozostawał przede wszystkim muzealnym depozytem wiedzy. Teraz ma szansę stać się pełniejszym źródłem informacji o pradziejach regionu.

Dofinansowanie z Funduszu Promocji Kultury, pochodzące ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, pozwala ruszyć z pracami, które łączą kilka dziedzin i kilka perspektyw. Dla Bełchatowa i okolic to przypomnienie, że ważne ślady przeszłości nie zawsze leżą daleko od domu. Czasem czekają tuż obok, w ziemi, która przez wieki kryła rzeczy zdolne zmienić spojrzenie na historię całego regionu.

na podstawie: Gmina Bełchatów.